Czym jest zakażenie układu moczowego

Zakażanie układu moczowego polega na występowaniu drobnoustrojów, będących najczęściej bakteriami w drogach moczowych. U normalnego drogi moczowe powyżej zwieracza pęcherza moczowego są jałowe. Czasem jednak zdarza się, że drobnoustroje wnikają i rozprzestrzeniają się w drogach moczowych, co właśnie powoduje stan zapalny. Wtedy właśnie jest mowa o zakażeniu układu moczowego.

Znaczna część osób, która męczy się z problemem zakażenia układu moczowego ma do czynienia z zapaleniem pęcherza moczowego, czyli cystitis.

Zdecydowanie bardziej niebezpieczne skutki niesie ze sobą zakażenie spowodowane wniknięciem bakterii poprzez moczowód do jednej lub obu nerek. Ono to właśnie odpowiedzialne jest za rozwój odmiedniczkowego zapalenia nerek zwanego pyelonephritis.

Bakterie występujące w układzie moczowym niekoniecznie musza prowadzić do stanu zapalnego. Może też zdarzyć się tak, że objawy choroby nie wystąpią. Jeżeli tak się stanie, natomiast badania wykryją jednak bakterie, wówczas mamy do czynienia z bakteriomoczem bezobjawowym, przeważnie nie wymagającym leczenia.

Bakteria Escherichia coli (E. coli), nazywana potocznie pałeczką kałową, jest głównym powodem występowania zakażenia układu moczowego gdyż powszechnie występuje w jelicie grubym. Może się przemieszczać od odbytu aż do ujścia cewki moczowej, przedostając się kolejno do pęcherza, a nawet zdarza się że jeszcze wyżej: do nerek. Jeżeli głównym powodem zakażenia jest E. cola, przy czym inne możliwe rodzaje zakażenia nie są możliwe, wtedy mamy do czynienia z niepowikłanym zakażenem układu moczowego, dotyczącym szczególnie kobiet w wieku rozrodczym.

Kolejną przyczyną zachorowania na zakażenie układu moczowego, w około 10% przypadków mogą być są inne drobnoustroje. Wówczas często mogą występować inne dolegliwości w okolicach dróg moczowych, które powodować mogą rozwój zakażenia. Przeważnie są to problemy z odpływem moczu z nerki, którego przyczyną jest kamica nerkowa lub pęcherza (u mężczyzn mówimy wówczas o chorobie gruczołu krokowego a u kobiet problemy z narządem rodnym), występowanie cewnika w pęcherzu bądź inne niebezpieczne choroby np. cukrzyca. O takich zakażeniach mówimy, że są to powikłania zakażenia układu moczowego.

Omawiana dolegliwość przeważnie występuje statystycznie częściej u kobiet, niż u mężczyzn. Wiąże się to z krótką cewką moczowa i niezbyt dużą odległością między ujściem cewki moczowej a odbytem. Dodatkowo zakażeniu temu u kobiet sprzyja aktywność seksualna. Mowa tu o zagrożeniu wniknięcia bakterii do cewki moczowej, podczas stosunku płciowego, a także zażywania w celu antykoncepcji środków plemnikobójczych które mają szczególnie zły wpływ jeżeli połączymy je z krążkiem pochwowym lub kapturkiem naszyjkowym. Dlatego właśnie duża część kobiet choruje na zakażenie układu moczowego dość często, a nawet kilka razy na rok. Jest to dosyć duża niedogodność podczas codziennego życia. W takich sytuacjach jest mowa o nawracającym zakażeniu układu moczowego. Problem ten stanowi dużą uciążliwość w normalanym funkcjonowaniu, a w znacznej części przypadków nie ma jakichkolwiek nieprawidłowości w zakresie układu moczowego, które mogłyby umożliwić leczenie nawrotów zakażenia, czy wyeliminowanie wszelkiego ryzyka.

 

Jak często występują zakażenia układu moczowego

Dolegliwości te są dosyć częste u kobiet. Bowiem jedna na pięć kobiet miała choć jeden raz do czynienia z zakażeniem układu moczowego. To aż o 50 razy częściej niż u mężczyzn!

 

Zakażenie układu moczowego u dzieci

Problem ten może wystąpić także w przypadku dzieci. W większości przypadków są to dziewczynki. Wyjątek od reguły stanowią jednak niemowlaki. Wtedy właśnie dolegliwości te częściej pojawiają się u chłopców, którzy mają problemy z rozwojem układu moczowego.

 

Zakażenie układu moczowego w ciąży

Podczas ciąży nie notuje się większego ryzyka na zachorowanie niż bez niej, natomiast powikłania, do których należeć może chociażby przedwczesny poród, bądź mała masa urodzeniowa dziecka stanowią pewne zagrożenie. Zakażenie układu moczowego może pojawić się u wszystkich ludzi z cewnikiem w pęcherzu, jeżeli nie jest on wyciągany dłużej niż miesiąc. Na szczęście przeważnie ale nie daje ono dolegliwości i nie wymaga leczenia.

Jak się objawia zakażenie układu moczowego

Najbardziej częste objawy ostrego zapalenia pęcherza moczowego to:

  • konieczność częstego lub natychmiastowego oddawania moczu
  • bóle w dole brzucha.
  • ból lub pieczenie podczas oddawania moczu
  • czasami zdarza się, że mocz zmienia kolor na czerwony, bądź ciemnobrązowy. Przyczyną tego zjawiska jest obecność krwi, wynikająca
  • pojawienia się zapalenia błony śluzowej pęcherza. Natomiast, gdy pojawi się zakażenia nerki, to praktycznie zawsze towarzyszy jej gorączka. Występuje także czasami ból w miejscu, gdzie znajdują się nerki, czasami pojawiają się nudności, czy wymioty. Wszelkie objawy związane z zakażeniem nerki mogą pojawić się po kilku dniach obecności objawów zapalenia pęcherza, jeżeli podjęliśmy leczenia związanego z tą dolegliwością.

Objawy zakażenia układu moczowego u dzieci

Bardzo małe dzieci zakażenie układu moczowego często przechodzą z towarzyszącą temu rozdrażnieniem, , bólem brzucha, brakiem apetytu, a nawet wymiotami lub ponownym moczeniem się, jeśli mowa o nieco starszym dziecku, które zgłasza już potrzebę oddania moczu.

 

Ważne

Zwykły ból bądź pieczenia towarzyszące oddawaniu moczu nie zawsze mówią o jego zakażeniu. Objawy te mogą być spowodowane zapaleniem cewki moczowej, bądź zakażenia przenoszonego drogą płciową wywołanego najczęściej przez dwoinki rzeżączki lub chlamydie, a q przypadku kobiet również rezultatwem zapalenia pochwy, przeważnie na tle grzybiczym. Wtedy właśnie pojawiają się upławy i ból podczas stosunku płciowego.

Co robić w razie wystąpienia objawów

Gdy pojawią się objawy, należy niezwłocznie udać się do lekarza, by ustalił ich przyczyny i wszczął odpowiednie postępowanie. Przeważnie należy wykonać badanie moczu, a nieraz także dodatkowe badanie krwi lub jakieś badanie obrazowe. Tutaj odejściem od reguły będą kobiety, które męczą się z nawracającymi zapaleniami pęcherza. One zaś mogą same rozpocząć odpowiednie działania, które wyleczą tą dolegliwość.
Na jakiej podstawie lekarz ustala diagnozę?

Lekarz podejrzewa bądź rozpoznaje zakażenie układu moczowego na podstawie zrelacjonowanych przez nas dolegliwości, a także dzięki badaniu fizykalnemu. Jeżeli podczas wstrząsania okolicy nerki, poprzez lekkie uderzenie pięścią w dolną część pleców, wystąpi ból, może to być pomocne w celu zidentyfikowania zakażenia nerki. Za każdym razem konieczne jest wykonanie badania W każdym przypadku wykonuje się ogólne moczu. Jeśli liczba leukocytów w moczu jest powiększona, wówczas mamy do czynienia z obecnością zapalenia. W moczu często pojawia się wtedy krew i białko.

Kobietom w wieku rozrodczym, które nie gorączkują, natomiast mają problemy z oddawaniem moczu i nieprawidłowe wyniki badania moczu przeważnie od razy wystawia się diagnozę o zapaleniu pęcherza moczowego i konieczności podjęcia leczenia. W innych sytuacjach należy wykonać przesiew moczu, a jego wynik dostaniemy przeważnie w czasie 48 godzin. Pokazuje on, czy w moczy znajdują się bakterie i jakiego są one gatunki, a także ile ich jest. Jeśli jeden typ bakterii ma znajduje się w ilości przekraczającej 1000 na jeden mililitr moczu, wówczas potwierdza to wystąpienie zakażenia. Wtedy także ocenia się wrażliwość bakterii na antybiotyki (tzw. antybiogram), wspomagające lekarzowi wybranie odpowiedniego leczenia.

Kiedy lekarz stwierdza podejrzenie obecności nieprawidłowości w układzie moczowym bądź powikłań, może zaproponować wykonanie badań obrazowych, jak:

  • tomografia komputerowa
  • USG nerek i dróg moczowych
  •  urografia

jeśli badania moczu, a szczególnie posiew, nie zatwierdzają wystąpienia zakażenia układu moczowego, a dolegliwości nadal występują, trzeba zlecić wykonanie u kobiet badania ginekologicznego, które ma ocenić, czy występuje zapalenia pochwy. Należy także wziąć pod uwagę zapalenie cewki moczowej, będące chorobą przenoszoną drogą płciową. Czasem również wykonać należy specjalistyczne badania urologiczne jak cystoskopia.

 

Jakie są metody na wyleczenie zakażenia układu moczowego

Jeśli mowa o kobiecie zdrowej, młodej u której objawy zapalenia pęcherza dopiero co się ukazały, jeśli ona nie ma gorączki, nie jest w ciąży i nie wymiotuje wówczas leczenie może trwać do kilku dni. Przeważnie koło 3-7. Przez ten czas zażywa się antybiotyk wydany przez lekarza po wczesnym zapoznaniu się z antybiogramem, jeśli wykonano posiew moczu bądź taki który przeważnie jest skuteczny w zakażeniu wywołanym przez E. coli. Przeważnie stosuje się leki takie jak trymetoprym, osobno lub w połączeniu z sulfametoksazolem, nitrofurantoina bądź cyprofloksacyna. Dolegliwości przeważnie w ciągu 1—3 dni znikają. Jeżeli kobiety, u których nawracające zakażenie układu moczowego powraca, a kiedyś kilkakrotnie zdarzyły się u nich objawy zapalenia pęcherza z obecnością bakterii w posiewie moczu uzgodnią z lekarzem postępowanie samodzielne mogą same zacząć kurację antybiotykiem.

Jeśli natomiast dojdzie do zakażenia nerek i towarzyszącej temu gorączce i wymiotów przeważnie należy udać się do szpitala i na początku zażywać antybiotyk domięśniowo bądź dożylnie. W takich sytuacjach cala kuracja może trwa od 10 do około 14 dni w szpitalu, aż dolegliwości i gorączka nie ustaną. Po upływie jednego bądź dwóch tygodni od zakończenia leczenia, konieczna jest kontrola moczu i należy wówczas wykonać także badanie jego posiewu. Mogą pojawić się także powikłania takie jak: zakażenia układu moczowego, np. roponercze, ropień nerki lub okołonerkowy. One mogą zagrażać naszemu życiu. Przeważnie są one konsekwencją nieprawidłowości dróg moczowych, takich jak np. przeszkoda w odpływie moczu, którą może być kamica, choroby stercza, guzy dróg moczowych lub narządów sąsiadujących, stan po operacji dróg moczowych, ale także cewnik w drogach moczowych np. w pęcherzu, dren nefrostomijny. Wówczas należy podjąć leczenie urologiczne, by zapewnić odpływ moczu, drenażu ropni. Zdarzają się sytuacje, gdy konieczne może być usunięcie zakażonej nerki (nefrektomia).

Kobiety w ciąży muszą leczyć zakażenie układu moczowego także w tych sytuacjach, gdy objawy zakażenia nie występują a o jego obecności mówi nam jedynie dodatni wynik posiewu moczu, czyli bakteriomocz bezobjawowy. Niestety nie każdy antybiotyk będzie niegroźny dla dziecka w przypadku ciąży. Zawsze decyduje o tym lekarz. Przeważnie najbezpieczniejszym wyjściem jest leczenie amoksycyliną i cefaleksyną, gdzie żaden okres ciąży nie zagraża powikłaniom, a także trymetoprymem i nitrofurantoiną z wyjątkiem pierwszego trymestru oraz okresu tuż przed rozwiązaniem. Antybiotyki podczas zapalenie pęcherza lub wystąpienia bakteriomoczu bezobjawowego nie powinny być zażywane krócej niż przez 7 dni. Jeśli kobieta w ciąży raz będzie miała zapalenie układu moczowego, wówczas aż do rozwiązania musi kontrolować swoje posiewy moczu.

Zdarza się, że zakażenie układu moczowego jest efektem wystąpienia innej choroby układu moczowego takiej jak kamica moczowa, choroba gruczołu krokowego, torbiele czy refluks pęcherzowo-moczowodowy u dzieci. Należy je także leczyć by nie było w przyszłości problemów z zakażeniami.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie

Oczywiście niemalże każdy przypadek zakażenia układu moczowego można całkowicie wyleczyć, jeżeli stosuje się odpowiednie antybiotyki przez określony czas. W nikłych przypadkach zakażenia układu moczowego są problemy z całkowitym wyeliminowaniem drobnoustrojów. Praktycznie zawsze wtedy towarzyszy objawom ciężka choroba układu moczowego. Jedną z nich może być występowanie dużych kamienie odlewowych w nerce. Mimo iż leczenie przebiegło skutecznie i prawidłowo część kobiet męczy się z ich nawracaniem, nie raz nawet kilka razy do roku.

Kompletne i trwałe wyleczenie zakażenia układu moczowego nie może nastąpić w tej grupie osób, które mają cewnik w pęcherzu. Wszyscy bowiem, którzy mają założony cewnik bądź zakończyli leczenie z cewnikiem muszą męczyć się z zakażeniem, nawet jeśli objawy na to nie wskazują.

Co należy robić po zakończeniu leczenia

Jeśli mowa o młodej kobiecie, bez wcześniejszych problemów wykonywanie badan po skończonej kuracji nie jest koniecznością. W innych przypadkach dolegliwość tą należy wykonać kontrolny posiew moczu po około 7-14 dniach od zakończenia leczenia. U kobiet w ciąży posiewy moczu trzeba koniecznie wykonywać okresowo jeśli pojawiło się zakażenie układu moczowego, nawet wtedy, gdy nie było objawów, a występuje jedynie dodatni posiew moczu. Jeżeli podczas zakażenia wykryta zostanie inna choroba układu moczowego, wówczas koniecznie trzeba ją leczyć pod kontrolą lekarza, najczęściej urologa.

Co robić, aby unikać zakażeń układu moczowego

Prewencyjne działanie w przypadku zakażeń układu moczowego jest bardzo istotne u tych kobiet, u których występuje ponownie. Należy więc stosować kilka wskazówek dotyczących codziennego życia. Ważne jest by:

  • pić koniecznie dużą ilości płynów w ciągu doby (około 1,5 litra)+ wypicie dodatkowej szklanki płynu przed stosunkiem płciowym
  •  po wystąpieniu potrzeby oddania moczu, nie zwlekać z wykonaniem tego działania, a także zawsze należy oddać mocz po stosunku płciowym
  • codziennie myć narządy płciowe i za każdym razem tuż przed stosunkiem płciowym;
  • należy podcierać się w kierunku od przodu do tyłu, co przeciwdziała przemieszczaniu bakterii z okolicy odbytu w okolicę ujścia cewki moczowej
  • jeśli stosujemy środki plemnikobójcze, szczególnie z krążkiem pochwowym, należy koniecznie zmienić na inną metodę antykoncepcji w porozumieniu z lekarzem
  • codzienne wypijać sok z żurawin (około 1 litra), hamujący przyleganie bakterii do błony śluzowej dróg moczowych. Na rynku można też
  • znaleźć tabletki zawierające wyciąg z owoców żurawiny.
  • Część pań skarżących się na zakażenia układu moczowego, które zauważyły, że objawy mają związek z aktywnością seksualną, mogą po konsultacji lekarskiej zażywać profilaktyczną, pojedynczą dawkę antybiotyku po stosunku płciowym. Kobiety po menopauzie natomiast mogą ułatwić sprawę dopochwowe estrogeny, wspomagające przywrócenie prawidłową florę bakteryją, a przy tym zaprzestanie rozwoju bakterii, odpowiedzialnych za wywołanie zakażenie układu moczowego.